Een ergonomische werkplek is een werkplek die zoveel mogelijk is afgestemd op de persoon die er werkt. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk staan bureaustoelen vaak te laag, beeldschermen te ver weg of laptops langdurig op een keukentafel. Kleine afwijkingen lijken onschuldig, maar kunnen tijdens een werkdag van meerdere uren voor onnodige belasting en vermoeidheid zorgen.
Een goede werkplek hoeft niet ingewikkeld of duur te zijn. De belangrijkste winst zit in een logische afstelling van stoel, bureau, beeldscherm en invoerapparatuur. Daarnaast spelen verlichting, temperatuur en de mogelijkheid om regelmatig van houding te wisselen een belangrijke rol.
Wat betekent ergonomisch werken?
Ergonomie gaat over de wisselwerking tussen mensen en hun werkomgeving. Bij kantoorwerk betekent dit vooral dat hulpmiddelen en meubilair zo worden ingericht dat iemand zijn werk kan uitvoeren zonder voortdurend een onnatuurlijke houding aan te nemen.
Het doel is niet om één perfecte zithouding te vinden die acht uur achter elkaar moet worden volgehouden. Juist variatie is belangrijk. Een ergonomische werkplek maakt het makkelijker om rechtop te zitten, van houding te wisselen, af en toe te staan en de belangrijkste hulpmiddelen binnen comfortabel bereik te houden.
Begin met de bureaustoel
De stoel vormt voor veel kantoorwerkplekken de basis. Stel eerst de zithoogte in. De voeten moeten stevig op de vloer kunnen rusten, terwijl de bovenbenen ongeveer horizontaal blijven. Wanneer de voeten de vloer niet goed bereiken, kan een voetensteun helpen.
De rugleuning moet de rug ondersteunen zonder iemand naar voren te duwen. Veel bureaustoelen hebben een verstelbare lendensteun. Die hoort de natuurlijke kromming van de onderrug te ondersteunen. Armleuningen zijn vooral nuttig wanneer de schouders daarbij ontspannen kunnen blijven.
Een stoel hoeft niet vol technische functies te zitten, maar moet wel goed verstelbaar zijn. Een vaste stoel die toevallig bij de ene medewerker past, kan voor een andere medewerker oncomfortabel zijn.
Stel het bureau op de stoel af
Nadat de stoel goed staat, kan de hoogte van het werkblad worden beoordeeld. De onderarmen moeten bij typen of muizen ongeveer ontspannen kunnen rusten zonder dat de schouders omhoog worden getrokken.
Bij een verstelbaar bureau kan de hoogte daarop worden aangepast. Bij een vast bureau moet soms juist de stoel hoger worden gezet, waarna een voetensteun nodig kan zijn om de voeten goed te ondersteunen.
Een zit-stabureau kan extra variatie mogelijk maken. Staand werken is echter geen vervanging voor bewegen. Ook langdurig staan kan vermoeiend worden. Wisselen tussen zitten, staan en lopen is doorgaans praktischer dan één houding langdurig volhouden.
Waar moet het beeldscherm staan?
Een beeldscherm staat idealiter recht voor de gebruiker. Wanneer het scherm voortdurend schuin staat, wordt het hoofd ongemerkt steeds naar dezelfde kant gedraaid.
De precieze kijkafstand hangt af van de grootte van het scherm en persoonlijke voorkeur, maar een afstand van ongeveer een armlengte is voor veel standaard beeldschermen een bruikbaar uitgangspunt. De bovenkant van het actieve beeld bevindt zich meestal rond ooghoogte of iets daaronder.
Belangrijker dan een exact aantal centimeters is dat de gebruiker comfortabel recht vooruit kan kijken zonder het hoofd voortdurend sterk omhoog of omlaag te kantelen.
Werken met twee beeldschermen
Bij twee schermen hangt de opstelling af van het gebruik. Worden beide schermen ongeveer even vaak gebruikt, dan kunnen ze symmetrisch voor de gebruiker worden geplaatst. Is één scherm duidelijk het hoofdscherm, zet dat dan recht voor de gebruiker en het tweede scherm ernaast.
Voorkom grote openingen tussen de schermen. Hoe verder iemand zijn hoofd steeds moet draaien, hoe minder prettig de opstelling wordt.
Laptop als vaste werkplek
Een laptop combineert scherm en toetsenbord in één apparaat. Daardoor kun je bij langdurig gebruik niet tegelijk het scherm op een comfortabele hoogte en het toetsenbord op een prettige positie plaatsen.
Wie regelmatig meerdere uren achter een laptop werkt, kan daarom veel winnen met een laptopstandaard of los beeldscherm in combinatie met een extern toetsenbord en muis. Dat geldt op kantoor, maar zeker ook thuis. In ons artikel over thuiswerken of op kantoor bespreken we waarom de kwaliteit van de werkplek invloed heeft op hoe prettig verschillende werkvormen functioneren.
Toetsenbord en muis binnen bereik
Zet toetsenbord en muis niet onnodig ver van de rand van het bureau. Wanneer iemand voortdurend naar voren moet reiken, ontstaat extra spanning in schouders en armen.
Houd de muis dicht naast het toetsenbord. Voor mensen die veel met cijfers werken, kan een compact toetsenbord soms helpen omdat de muis daardoor dichter bij het lichaam kan liggen.
Ook hier geldt dat er geen universeel hulpmiddel bestaat dat voor iedereen beter is. Een verticale muis, trackball of ergonomisch toetsenbord kan voor sommige gebruikers prettig zijn, maar is niet automatisch noodzakelijk voor iedere werkplek.
Verlichting heeft invloed op de werkplek
Een goed afgestelde stoel lost weinig op wanneer iemand voortdurend tegen fel tegenlicht of spiegelingen op het scherm kijkt. Plaats beeldschermen daarom bij voorkeur zo dat daglicht niet rechtstreeks achter of voor het scherm valt.
Naast daglicht is gelijkmatige kunstverlichting belangrijk. Een bureau dat veel donkerder is dan de rest van de ruimte kan vermoeiend aanvoelen. Andersom is een zeer felle lamp direct boven het beeldscherm ook niet prettig.
Meer hierover lees je in welke verlichting geschikt is voor een kantoorwerkplek.
Temperatuur en luchtkwaliteit horen er ook bij
Ergonomie gaat niet alleen over meubels. Een te warme, koude of benauwde werkruimte kan het comfort en de concentratie beïnvloeden. Dat merk je vaak pas wanneer een ruimte langere tijd wordt gebruikt.
Bekijk daarom ook onze artikelen over een goede temperatuur op kantoor en het verbeteren van de luchtkwaliteit op kantoor.
Voorkom dat alles binnen handbereik ligt
Een volledig geoptimaliseerde werkplek kan ook een nadeel hebben: iemand hoeft nauwelijks nog op te staan. Plaats daarom niet noodzakelijk ieder voorwerp op vijftig centimeter afstand. Even lopen naar een printer, kast of koffieautomaat zorgt gedurende de dag voor extra beweging.
Kleine bewegingen zijn geen vervanging voor sport, maar ze helpen wel om langdurig stilzitten te onderbreken.
Wissel regelmatig van houding
Zelfs een uitstekende zithouding wordt belastend wanneer die urenlang onveranderd blijft. De beste houding is daarom vaak de volgende houding.
Sta bijvoorbeeld op tijdens een telefoongesprek, loop even naar een collega in plaats van iedere korte vraag via chat te stellen en wissel zittend en staand werk af wanneer de werkplek dat mogelijk maakt.
Maak werkplekinstellingen persoonlijk
In flexkantoren worden werkplekken door verschillende mensen gebruikt. Zorg dan dat stoel, bureau en beeldscherm makkelijk verstelbaar zijn. Een korte instructie bij nieuwe medewerkers kan veel verkeerd ingestelde werkplekken voorkomen.
Ook bij vaste werkplekken is het verstandig om instellingen af en toe opnieuw te bekijken, bijvoorbeeld na de aanschaf van een nieuw scherm of wanneer iemand klachten ervaart.
Praktische checklist voor een ergonomische werkplek
- Voeten hebben voldoende ondersteuning.
- De rug wordt door de stoel ondersteund.
- Schouders blijven ontspannen tijdens typen en muizen.
- Het hoofd kan grotendeels recht vooruit blijven.
- Het hoofdscherm staat recht voor de gebruiker.
- Toetsenbord en muis liggen dichtbij.
- Er zijn geen hinderlijke reflecties op het scherm.
- De werkplek maakt afwisseling tussen houdingen mogelijk.
- De ruimte heeft een prettig binnenklimaat.
Een goede werkplek is vooral goed afgesteld
Ergonomisch werken draait uiteindelijk minder om het verzamelen van speciale producten en meer om een werkplek die logisch bij de gebruiker past. Begin met de stoel, stem daar bureau en beeldscherm op af en zorg vervolgens voor voldoende licht, bewegingsruimte en een prettig binnenklimaat.
Controleer de werkplek daarna niet één keer, maar opnieuw wanneer werkzaamheden of apparatuur veranderen. Een paar minuten goed instellen kan iedere werkdag opnieuw verschil maken.
